Bel kayması

Kalçalarda ağrı, bacaklarda uyuşma ve hafif güçsüzlük ile kendini gösteren bel kayması zaman içerisinde idrar tutamama gibi yan etkilere de neden olabilir. 

Prof. Dr. Nurettin Lüüleci

Çok sık duyar olduk “Bel kaymam varmış” diye. Bel kayması denilince ne anlamalıyız? Bizleri neler bekliyor? Ne yapmalıyım? Sık sık belim tutuluyor, ayaklarıma ağrılar, uyuşmalar oluyor. Bende bel kayması mı var? gibi sorulara cevap bulmaya çalışacağız. 

OMURİLİKTE DARALMA OLUR

Omurgamızı oluşturan vertebra dediğimiz kemiklerin birbiri üzerinden kayması tıpta spondilolistezis olarak adlandırılmaktadır. Kayma, en sık belimizin kalçamıza birleşme yerindeki omurgamızda görülür. Burası belimizin en hareketli ve en fazla yük taşıyan bölgesidir. Zamanla omurgada bozulma ve omurilik kanalında daralmaya neden olur. Bir omurganın kayması; oradan geçip ayaklarımıza ya da bağırsak veya idrar kesemize giden omurilik sinirlerinin sıkışmalarına neden olabilir. 

DERECESİNE GÖRE DEĞİŞİR

Kaymanın derecesine göre farklı şikayetler ortaya çıkar. Bazen kalçalarda ağrı, bacaklarda uyuşma ve hafif güçsüzlük görülürken sinirlere olan aşırı baskı nedeniyle idrar veya büyük abdestimizi tutamama gibi durumlarda görülebilir. 

NE ZAMAN AMELİYAT GEREKİR? 

 

Aşırı ağrılara neden olan bel kayması devam ettiğinde  sinir kökleri veya omurilikte hasar oluşan durumlarda cerrahi tedaviye gerek olabilir. Omuriliğe, sinirlere baskı yapan kemik ve diğer dokular çıkarılır, bazan da aşırı kayma durumunda kayan omurgalar hizaya, sokulup vidalarla sabit hale getirilir. Bu ameliyatlardan sonra kasları güçlendirmek için  rehabilitasyon tedavisi büyük önem taşır. 

TEDAVİSİ

Her problemde olduğu gibi şikayetin durumuna, günlük yaşam kalitemizin etkilenme durumuna göre en basitinden en etkin ve karmaşık tedavilere gerek duyulabilir. Bel kayması genellikle ameliyatsız tedavilere iyi yanıt verir. Her ameliyat önerisine hemen sıcak bakmayın, araştırın.  Öncelikle kaymayı neyin tetiklediğine bakılarak o aktivitelerden uzak durulması istenir.  Ağrıları hafifletmek için basit ağrı kesicilerin yararı vardır. 

FAZLA KİLODAN KAÇININ

Bel, sırt ve karın adalelerinizi kuvvetlendirici egzersizleri devam ettirin. Fizik tedavi yöntemlerinin faydası vardır. Arkadan çelik çubuk destekli bel korseleri ağrınızın azalmasına katkı sağlar, sizin anormal hareket yapmanıza mani olur. Doktorunuz önerirse kullanmanızda yarar vardır.  Aşırı kilo almayın, varsa fazla kilolarınızdan kurtularak belinizi yükünü hafifletin  Akşam yatarken belinize ozon yağı yada bentonit( medikil- tıbbi çamur) uygulayın.  Ayak paça çorbasını sık tüketerek omurga bağlarını güçlendirin. 

BELİRTİLERİ 

- Aslında en fazla görülen belirti bel ağrısı olup ani bir hareket yada ağır kaldırma sonucu bel ve bacaklarda hissedilir. 

-  Sırt, bel, kalça ağrıları egzersizlerden sonra artar 

-Arkadan tek veya her iki bacağa yayılan ağrı, uyuşma, güçsüzlük 

- Uyluk bölgesinde ağrı, uyuşma 

- Yürüme zorluğu, yürüdükçe ağrı ve uyuşmada artma bazan adale krampları 

-Bacak arkasındaki kaslarda gerginlik ve ağrı 

- Gittikçe belin çukurluğu artar, karın genişler 

- Nadiren idrar veya büyük abdest kaçırma. 

- Nadiren de olsa hiçbir belirti vermeyebilir de. 

NASIL TEŞHİS EDİLİR? 

 

Röntgen çekildiğinde kırık, kopma gibi durumlar anlaşılır. Dinamik grafi denilen yandan çekimlerde hastanın aşırı öne eğilmesi ve aşırı geriye doğru hareket etmesi istenerek yapılan çekimler kaymanın derecesini, kaymanın aktifmi yoksa sabitmi olduğu hakkında bilgi verir. Bilgisayarlı tomografi ve MR çekimleri tanıyı tam kesin hale getirir.

DERECELERİ 

Bel kaymasının radyolojik olarak tespit edilmesi ve derecelendirilmesi tedavi planlanırken yol göstericidir.  Hastanın şikayetleri ile kaymanın derecesi arasındaki ilişki tedavi planlamasında önemlidir. Bazan kayma çok ama şikayetler az yada hiç görülmeyebilir. Kaymayı derecelendirirken neler olur? Normalde 1.derecede en az, 5.derecede en fazla kayma ortaya çıkar. 

OMURGA GÖVDESİ

1. Derece kaymada omurga gövdesi %25 öne kayar 

2. Derece kaymada omurga gövdesi %50 öne kayar 

3. Derece kaymada omurga gövdesi %75 öne kayar 

4. Derece kaymada omurga gövdesi %100 öne kayar 

5. Derece kaymada omurga gövdesi tamamen düşer, irtibat, düzen kalmaz. 

NEDENLERİ 

- Doğumsal kemik eklem bozuklukları: Bu durumda hasta 25-30 yaşlarına gelene kadar  hiç bir şikayeti olmayabilir, farkına bile varılamayabilir. Başka bir nedenle film çekilirken tesbit edilebilir. 

-  Kaza, düşme , çarpma gibi nedenlerle belin arka küçük eklemlerinde yaralanma sonucu 

- Bel eklemlerine aşırı yük binmesi sonuçu stres kırıkları; ağır spor yapanlar( jimnastik, halter, fulbol gibi), aşırı yük taşıyanlar da sürekli ağırlık stresine bağlı kemik kırıkları, çökmeleri ve  omurgaları birbirine bağlayan bağların aşınması, zayıflaması sonucu 

- Tümör, enfeksiyon yada romatizmal hastalıklara bağlı kemik ve bağların hasarlanması sonucu eklemlerin omurgayı tutamaması 

- Çocuklar ve gençlerde bele aşırı yük bindirme veya çok anormal geriye doğru hareketler arka eklemleri kırabilir ve bel kaymalarına neden olabilir. 

- Yaşlılarda bel bölgesindeki eklem aşınmaları da stres kırıklarına neden olabilir. Omurgalara arasındaki diskler yıpranır, suyunu kaybeder, deforme olur ve eklem aşınması sonucu omurgayı taşıyamama küçük eklemlerin yerinden çıkması da söz konusu olabilir. 

Dinmeyen ağrılar varsa! 

Girişimsel tedaviler: 

Bu halde aldığınız ağrı kesici ve kas gevşeticiler  ağrınızı kontrol etmiyor fizik tedavi de fayda vermiyor ise artık girişimsel ve etkin tedavilere gereksinim vardır. Bu amaçla: 

- Omurga arkasındaki faset eklemleri içerisine  kortizon veya en iyisi kortizon + ozon enjeksiyonu ( görüntüleme eşliğinde uygulanır) 

- Kayma bölgesindeki arka kelepçe eklemlerine giden ağrı sinirlerinin radyofrekans yöntemi ile devre dışı bırakılması (denervasyon- ablasyon tedavisi). Görüntüleme eşliğinde uygulanan daha kalıcı tedavilerdendir. Hastalar uzun süre rahat eder.  En az 1,5-2 yıl ve üzeri rahatlama beklenir. 

- Kayma ile birlikte dar kanal (omurilik sıkışması varsa) epidural kortizin veya kortizon+ ozon kokteyli  1 yıl ve fazlası rahatlama oluşturabilir. 

ERKEKLERDE DAHA SIK GÖRÜLÜR 

Erkeklerde daha fazla görülür (yüzde 5 gibi). Kadınlarda bu oran yüzde 3 civarındadır. Ağır spor branşları ile uğraşan erkeklerde daha sık görülür. Erkekler daha fazla fiziksel aktivitede bulundukları için kadınlardan daha çok ve daha erken belirti gösterirler. Çocuklarda 10 yaşına doğru görülebilir. Ergenlik çağından sonra erişkin dönemlerinde fiziksel aktivitelerinin artmaya başlaması ile birlikte bel kaymaları da sık görülmeye başlar.